Nu het weer vroeg donker wordt, merk je snel of je fietsverlichting op orde is. Losse lampjes op batterijen zijn handig, maar ze zijn ook precies op het moment leeg dat je ze nodig hebt. Een fietsdynamo heeft dat probleem niet: zolang je trapt, heb je licht. In dit artikel lees je welke soorten dynamo er zijn, welke het beste bij jouw fiets past en hoe je de verlichting aansluit zonder gedoe met haperende draadjes. Alle losse dynamo’s en bijpassende lampen vind je in de categorie dynamo’s.
Welke soorten fietsdynamo zijn er?
Grofweg kom je twee typen tegen. De flessendynamo, ook wel zijwieldynamo genoemd, is het klassieke model dat met een klein rolletje tegen de zijkant van je band loopt. Je klapt hem tegen het wiel als je licht wilt en zet hem weer weg als het licht is. De naafdynamo zit in het midden van het voorwiel en draait altijd mee. Je merkt er bijna niets van tijdens het fietsen en hij werkt ook prima bij regen, sneeuw of een modderige band.
Daarnaast heb je nog de oudere velgdynamo die tegen de velg loopt, maar die zie je op nieuwe fietsen bijna niet meer. Voor de meeste mensen gaat de keuze dus tussen een flessendynamo en een naafdynamo.
Flessendynamo: goedkoop en snel te vervangen
Een flessendynamo is betaalbaar en past op bijna elke fiets met een gewone voorvork. Gaat hij kapot, dan zet je er in een kwartier een nieuwe op. Er zijn linker en rechter uitvoeringen, dus kijk aan welke kant van de vork je oude dynamo zat. De meeste modellen leveren 6 volt en 3 watt, de gangbare standaard voor fietslampen.
Het nadeel is dat je hem voelt: een flessendynamo geeft merkbaar weerstand en kan bij een natte band gaan slippen. Dan flikkert het licht of valt het even weg. Ook maakt hij wat geluid. Voor een stadsfiets die je dagelijks korte stukken gebruikt, is dat meestal geen probleem. Een aluminium behuizing met een metalen rol gaat doorgaans langer mee dan een kunststof model.
Naafdynamo: altijd licht, bijna geen weerstand
Een naafdynamo is de comfortabelste oplossing. Hij is onderhoudsvrij, slipt nooit en geeft al bij lage snelheid licht. De weerstand is zo klein dat de meeste fietsers het verschil niet merken als het licht aanstaat. Veel moderne lampen hebben bovendien een sensor die het licht automatisch inschakelt als het donker wordt.
Wil je overstappen van een flessendynamo naar een naafdynamo, dan heb je een nieuwe voornaaf of een compleet voorwiel met dynamonaaf nodig. Dat is een grotere investering, maar je hebt er jaren plezier van. Let op dat de lamp geschikt is voor een naafdynamo: die lampen zijn vaak beter afgestemd op de constante spanning en hebben een stevigere LED.
Welke lampen passen bij een dynamo?
Dynamolampen werken op wisselspanning van de dynamo, dus een gewone batterijlamp kun je er niet zomaar op aansluiten. Kies een koplamp die als dynamolamp is aangeduid. Een paar dingen om op te letten:
- Lichtsterkte: fabrikanten geven dit in lux. 10 tot 15 lux is voldoende voor verlichte straten in de stad, voor donkere fietspaden buiten de bebouwde kom is 30 lux of meer een stuk prettiger.
- Standlicht: een lamp met standlicht blijft een paar minuten branden als je stilstaat, bijvoorbeeld bij een verkeerslicht. Dat maakt je veel beter zichtbaar.
- Achterlichtuitgang: veel koplampen hebben een aansluiting waar je het achterlicht op aansluit. Dan schakelen voor en achter samen.
- Schakelaar of sensor: met een schakelaar bepaal je zelf wanneer het licht brandt, met een sensor gaat het vanzelf aan.
Koplampen voor dynamo vind je tussen de voorlichten, bijpassende achterlichten voor spatbord of bagagedrager bij de achterlichten. Bij een achterlicht voor de bagagedrager is de schroefafstand belangrijk: de meeste dragers hebben 50 of 80 mm tussen de bevestigingsgaten.
Een flessendynamo goed afstellen
Bij een flessendynamo zit het meeste gemopper in de afstelling. Staat hij scheef of drukt hij te zacht tegen de band, dan slipt hij. Drukt hij te hard, dan slijt de band snel en voelt het zwaar. Zo zet je hem goed:
- Monteer de dynamo met de beugel aan de voorvork, aan de kant die bij het model hoort.
- Zorg dat het rolletje recht op het loopvlak van de zijwand van de band staat, ongeveer 3 tot 5 mm onder de velgrand. Veel banden hebben daar een speciaal dynamorandje.
- De denkbeeldige lijn door de as van de dynamo moet richting het midden van de naaf wijzen. Staat hij schuin, dan schuurt het rolletje en slijt het snel.
- Klap de dynamo tegen de band en controleer of hij met voldoende druk aanligt zonder de band in te deuken.
- Draai de bevestiging vast en maak een proefritje, ook even op een natte weg als het kan.
Is het rubber of de rol versleten, dan hoef je niet altijd de hele dynamo te vervangen. In dynamolamp onderdelen vind je losse rolletjes, kapjes, houders en stekkers.
Aansluiten: waarom het licht vaak hapert
Werkt de dynamo wel maar gaat het licht niet aan, dan ligt het bijna altijd aan de bedrading. Oudere systemen gebruiken één draad naar de lamp en laten de stroom via het frame teruglopen. Als er roest of lak tussen de lamp en het frame zit, krijg je een slecht contact. Een tweede draad als retourleiding lost dat meestal op.
Bij een naafdynamo zit er een stekker aan de naaf, vaak een kleine connector met twee pinnen. Die stekkertjes breken of corroderen na een paar jaar. Losse connectoren voor onder meer Shimano, Shutter Precision en Sturmey Archer naven zijn gelukkig gewoon los te koop. Controleer ook de beugel: een lamp die los zit, schijnt al snel in het niets. Een stevige lamphouder of adapter houdt de lamp op de juiste hoogte.
Dynamo, batterij of e-bike verlichting?
Een dynamo is de beste keuze als je je fiets veel gebruikt en nooit meer wilt nadenken over opladen. Fiets je maar af en toe in het donker, dan is een fietslampenset op batterijen of USB een snelle oplossing. Houd dan wel wat reserve batterijen bij de hand. Heb je een elektrische fiets, kijk dan naar e-bike verlichting: die lampen krijgen hun stroom van de accu en werken meestal op 6 tot 48 volt. Een gewone dynamolamp is daar niet voor gemaakt.
Houd er rekening mee dat je fiets in het donker en bij slecht zicht verlichting moet voeren: wit of geel licht voor en rood licht achter. Een werkende dynamo zorgt ervoor dat je daar altijd aan voldoet.
Kort samengevat
- Flessendynamo: goedkoop, snel te monteren, maar meer weerstand en kans op slippen bij nat weer.
- Naafdynamo: duurder om in te bouwen, maar onderhoudsvrij, stil en betrouwbaar.
- Lampen: kies een echte dynamolamp, bij voorkeur met standlicht en voldoende lux.
- Problemen: controleer eerst de afstelling, de draden en de stekker voordat je onderdelen vervangt.
Klaar om je licht op orde te brengen? Bekijk het aanbod in dynamo’s, of kijk in de complete categorie fietsverlichting voor lampen, houders en lamponderdelen.